آیا انحراف ستون فقرات درمان میشود یا دائمی است؟ در این مقاله بررسی میکنیم انحراف ستون فقرات تا چه حد قابل درمان است، سن و شدت انحراف چه نقشی دارند و کدام روش درمانی مناسبتر است.
درمان انحراف ستون فقرات
انحراف ستون فقرات یکی از شایعترین اختلالات اسکلتی–عضلانی است که میتواند در هر سنی از کودکی تا بزرگسالی بروز کند و بهتدریج بر کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارد. این عارضه بسته به نوع و شدت آن ممکن است تنها باعث تغییرات ظاهری شود یا با درد محدودیت حرکتی خستگی زودرس و در موارد پیشرفتهتر فشار بر اعصاب و اندامهای داخلی همراه باشد.
ستون فقرات در وضعیت طبیعی هنگام مشاهده از روبهرو باید کاملاً مستقیم و از نمای جانبی دارای قوسهای فیزیولوژیک مشخص باشد. هرگونه خارج شدن ستون فقرات از این الگوی نرمال بهصورت انحراف جانبی افزایش یا کاهش غیرطبیعی قوسها بهعنوان دفرمیتی شناخته میشود. تشخیص بهموقع و انتخاب روش درمان مناسب نقش مهمی در جلوگیری از پیشرفت انحراف کاهش علائم و بهبود عملکرد حرکتی بیمار دارد.
درک صحیح از ماهیت دفرمیتی علتهای ایجادکننده آن و گزینههای درمانی موجود به بیماران کمک میکند تا با آگاهی بیشتری برای درمان اقدام کنند و از بروز عوارض بلندمدت پیشگیری شود.
انواع ناهنجاری ستون مهرهها
شناخت نوع دفرمیتی نقش کلیدی در تعیین روش درمان و پیشآگهی بیماری دارد زیرا هر نوع انحراف علت سیر پیشرفت و پاسخ متفاوتی به درمان نشان میدهد. بهطور کلی انحرافهای ستون فقرات به سه نوع اصلی اسکولیوز کیفوز و لوردوز تقسیم میشوند که در ادامه بهصورت جداگانه توضیح داده میشوند.
اسکولیوز (Scoliosis)
اسکولیوز به انحراف جانبی ستون فقرات گفته میشود که معمولاً به شکل حرف C یا S دیده میشود و شایعترین نوع دفرمیتی به شمار میآید. این عارضه اغلب در دوران کودکی و نوجوانی تشخیص داده میشود و در برخی افراد میتواند بهمرور زمان پیشرفت کند. شدت اسکولیوز متفاوت است و از موارد خفیف بدون علامت تا انحرافهای شدید همراه با عدم تقارن شانهها لگن و حتی دردهای مزمن متغیر است. در صورت تشخیص زودهنگام بسیاری از موارد اسکولیوز با روشهای غیرجراحی قابل کنترل و درمان هستند و الزاماً دائمی محسوب نمیشوند.
کیفوز (Kyphosis)
کیفوز به افزایش غیرطبیعی قوس ستون فقرات به سمت جلو گفته میشود که معمولاً بهصورت قوز پشت دیده میشود. این مشکل میتواند در اثر وضعیت نادرست بدن پوکی استخوان بیماری شوئرمن یا شکستگی مهرهها ایجاد شود. در مواردی که علت کیفوز بدنشینی یا ضعف عضلانی باشد اغلب قابل اصلاح است و با اقدامات درمانی مناسب میتوان از پیشرفت آن جلوگیری کرد. با این حال کیفوزهای ساختاری یا ناشی از آسیبهای شدید ممکن است نیازمند درمانهای تخصصیتر و پیگیری طولانیمدت باشند.
لوردوز (Lordosis)
لوردوز به افزایش بیش از حد گودی طبیعی ستون فقرات بهویژه در ناحیه کمری یا گردنی اطلاق میشود. این حالت معمولاً در نتیجه ضعف عضلات مرکزی بدن اضافه وزن بارداری یا برخی ناهنجاریهای مادرزادی ایجاد میشود. لوردوز میتواند باعث کمردرد خستگی و فشار بیش از حد به مهرهها شود. در بسیاری از موارد بهخصوص زمانی که علت آن عملکردی و عضلانی باشد با اصلاح سبک زندگی تقویت عضلات و درمانهای توانبخشی قابل بهبود است و دائمی نخواهد بود.
عوامل ایجاد
سن بیمار: سن بیمار یکی از مهمترین عوامل در موفقیت درمان دفرمیتی است؛ زیرا در کودکان و نوجوانان استخوانها و مفاصل هنوز در حال رشد و انعطافپذیرتر هستند. به همین دلیل پاسخ به درمان در این گروه سنی معمولاً بهتر و سریعتر است.
شدت انحراف : میزان دفرمیتی تعیینکننده نوع و موفقیت درمان است؛ انحرافهای خفیف اغلب با روشهای غیرجراحی کنترل میشوند. در درجات بالاتر احتمال نیاز به درمانهای تخصصیتر یا حتی جراحی افزایش مییابد.
نوع دفرمیتی: هر نوع انحراف مانند اسکولیوز کیفوز یا لوردوز علت و روند درمان متفاوتی دارد. شناخت دقیق نوع انحراف به پزشک کمک میکند مناسبترین روش درمانی را انتخاب کند.
زمان شروع درمان: شروع زودهنگام درمان نقش اساسی در جلوگیری از پیشرفت انحراف دارد و شانس بهبود را افزایش میدهد. تأخیر در درمان میتواند باعث تثبیت تغییرات ساختاری و طولانیتر شدن روند بهبودی شود.
پایبندی به درمان: نتیجه درمان تا حد زیادی به همکاری بیمار در انجام تمرینها استفاده منظم از بریس و رعایت توصیههای پزشکی بستگی دارد. عدم پایبندی به برنامه درمانی میتواند اثربخشی درمان را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد.
روش های تشخیص
پزشک با مشاهده ایستادن، راه رفتن و نشستن بیمار، عدم تقارن شانهها، لگن یا ستون فقرات را بررسی میکند. تستهایی مانند تست خم شدن به جلو برای تشخیص اسکولیوز و ارزیابی دامنه حرکتی ستون فقرات نیز در این مرحله انجام میشود.
بررسی سابقه پزشکی و علائم بیمار
شرح حال بیمار شامل سن زمان شروع مشکل وجود درد سابقه خانوادگی و میزان پیشرفت علائم بررسی میشود. این اطلاعات نقش مهمی در تشخیص نوع انحراف و پیشبینی دائمی بودن یا قابل درمان بودن آن دارد.
تصویربرداری با رادیوگرافی (X-ray)
تصویربرداری با رادیولوژی یکی از مهمترین و دقیقترین روشهای تشخیص این عارضه است و عکس انحراف ستون فقرات به پزشک کمک میکند ستون فقرات را از زوایای مختلف بررسی کرده و میزان و جهت انحراف را بهطور دقیق اندازهگیری کند. این تصاویر امکان محاسبه زاویه کوب را فراهم میکنند که معیار اصلی برای تعیین شدت انحراف و تصمیمگیری درباره نوع درمان محسوب میشود.
MRI یا سیتیاسکن (در موارد خاص)
در صورت وجود درد شدید علائم عصبی یا شک به مشکلات دیسک و نخاع MRI یا CT Scan تجویز میشود. این روشها ساختارهای داخلی ستون فقرات و فشار احتمالی روی اعصاب را نشان میدهند.
نوار عصب و عضله ( EMG/NCV)
اگر بیحسی ضعف یا انتشار درد به دستها و پاها وجود داشته باشد نوار عصب و عضله برای بررسی درگیری عصبی انجام میشود. این آزمایش به تشخیص میزان آسیب عصبی کمک میکند.
بررسی اختلاف طول پا و تعادل عضلانی
در برخی افراد ناهنجاری به دلیل اختلاف طول پا یا عدم تعادل عضلات ایجاد میشود. ارزیابی این موارد به تشخیص دقیقتر و انتخاب درمان مناسب کمک میکند.
راهکار های درمان
درمانهای غیرجراحی
در بسیاری از موارد بهویژه در انحرافهای خفیف تا متوسط درمان بدون جراحی اولین و مؤثرترین انتخاب است. فیزیوتراپی تخصصی با تمرکز بر تقویت عضلات عمقی اصلاح الگوهای حرکتی و بهبود تعادل بدنی انجام میشود و میتواند از پیشرفت انحراف جلوگیری کند. تمرینات اصلاحی منظم اصلاح وضعیت نشستن و ایستادن و آموزش حرکات صحیح نقش مهمی در کاهش درد و بهبود عملکرد ستون فقرات دارند.
استفاده از بریس (کمربند یا بریس طبی)
در کودکان و نوجوانانی که هنوز در سن رشد هستند استفاده از بریس میتواند مانع افزایش درجه انحراف شود. بریس بهتنهایی ستون فقرات را صاف نمیکند اما با کنترل رشد نادرست مهرهها شانس جلوگیری از تشدید مشکل را بالا میبرد. اثربخشی این روش وابستگی زیادی به زمان شروع درمان و پایبندی بیمار به استفاده منظم دارد.
دارودرمانی برای کنترل درد و التهاب
در مواردی که ناهنجاری با درد التهاب یا اسپاسم عضلانی همراه باشد داروهای ضدالتهاب یا شلکنندههای عضلانی بهصورت کوتاهمدت تجویز میشوند. این داروها نقش درمانی مستقیم روی انحراف ندارند اما به کاهش علائم و افزایش تحمل بیمار برای ادامه درمانهای اصلی کمک میکنند.
تزریقهای درمانی
در صورت وجود درد شدید یا درگیری ریشههای عصبی ممکن است تزریقهای موضعی مانند تزریق ضدالتهاب یا اوزونتراپی پیشنهاد شود. این روشها بیشتر با هدف کاهش درد و التهاب انجام میشوند و بهعنوان درمان کمکی در کنار سایر اقدامات به کار میروند.
جراحی ستون فقرات
جراحی معمولاً آخرین گزینه درمانی است و فقط در موارد شدید پیشرونده یا زمانی که انحراف باعث اختلال جدی در عملکرد بدن یا درد مقاوم به درمان شده باشد توصیه میشود. هدف از جراحی اصلاح تا حد ممکن انحراف و تثبیت ستون فقرات برای جلوگیری از آسیبهای بعدی است.
اصلاح سبک زندگی و پیگیری مداوم
کنترل وزن فعالیت بدنی منظم پرهیز از نشستنهای طولانیمدت نادرست و پیگیری منظم وضعیت ستون فقرات نقش مهمی در موفقیت درمان دارد. درمان ناهنجاری اغلب یک فرآیند تدریجی است و نیاز به صبر استمرار و همکاری کامل بیمار دارد.
نتیجه گیری
ناهنجاری ستون مهرهها لزوماً یک مشکل دائمی و غیرقابلدرمان نیست و در بسیاری از موارد بهویژه اگر زود تشخیص داده شود میتوان آن را کنترل یا تا حد قابلتوجهی درمان کرد. نوع انحراف شدت آن سن بیمار و زمان شروع درمان نقش تعیینکنندهای در نتیجه نهایی دارند. انجام تشخیص دقیق و انتخاب روش درمان مناسب میتواند از پیشرفت انحراف بروز دردهای مزمن و عوارض حرکتی جلوگیری کند و کیفیت زندگی فرد را بهطور محسوسی بهبود ببخشد.
در این مسیر تصویربرداری دقیق اهمیت بالایی دارد؛ به همین دلیل در مرکز رادیولوژی و سونوگرافی اکباتان عکس ناهنجاری ستون مهرهها با استفاده از تجهیزات بهروز و تحت نظر کادر مجرب انجام میشود. این تصاویر به پزشک کمک میکنند میزان و جهت انحراف را بهدرستی ارزیابی کرده و بهترین تصمیم درمانی را برای بیمار اتخاذ کند. برای دریافت مشاوره می توانید از طریق دکمه دریافت نوبت و یا از طریق شماره تماس 0214466606 اقدام کنید.
